چرا باید برای بچه‌ها قصه بخونیم؟

شنیدن؛ پلی میان یادگیری، تخیل و روابط اجتماعی

هرچی به بچه‌ام می‌گم گوش نمی‌ده… فایده نداره…
انگار اصلا نمی‌شنوه!!!!
جالبه بدونیم جنین در شکم مادر از هفته‌ی هجدهم بارداری، صداها را نه با درک معنا، بلکه از طریق ریتم، تُن و کیفیت عاطفی آنها دریافت می‌کند. مشاجره یا موسیقی ملایم، هرکدام تصویری احساسی در ذهن او می‌سازند؛ گویی جهان پیش از تولد، تنها از امواج احساس، بافته شده است. به مرور که بزرگ‌تر می‌شود صوت‌ها برایش معنا پیدا می‌کند و مفاهیم آن‌ها متوجه می‌شود.

اما آیا همه‌ی صداهایی که می‌شنود به یک اندازه اثرگذار هستند؟

اینجاست که به تفاوت مهم شنیدن(hearing) و گوش دادن(listening) می‌رسیم:

شنیدن مهارتی است که خود به خود اتفاق می‌افتد اما گوش دادن مهارتی کاملا ارادی است مثل وقتی که کودک آگاهانه از میان صدای تلویزیون و صدای قصه‌خوانی مادر ، انتخاب می‌کند که به صدای مادر گوش دهد و به طبع صدایی که آگاهانه به آن گوش می‌دهیم اثر گذارتر است.

گوش دادن یکی از مهم‌ترین مسیرهای اولیه‌ی یادگیری است و نقش موثری در ارتباطات و شکل‌گیری جهان عاطفی کودک دارد.
اما آیا کودک به هر صدایی گوش می‌دهد؟
مثلا:

هوا خیلی سرده حتما کاپشن بپوش
این غذا خیلی مفیده باید بخوریش

یا این جمله‌ها را دقیق‌تر و بهتر گوش می‌دهد و نتیجه‌بخش‌تر هست؟

لیانا خوش به حالت امروز که هوا سرده کاپشنت قراره بغلت کنه و پیشت باشه که گرم باشی؟ چقدر خوب که کاپشن‌هامون قراره باهامون بیان
وای خدایا این صدای کیه؟ گوش کن ببین زیتون توی بشقابت چی می‌گه؟ «وای من چقدر دلم می‌خواد که لیانا منو بخوره و برم توی دلش»

این‌گونه کودک به‌جای اطاعت، وارد فرایند انتخاب و تصمیم‌گیری می‌شود و تجربه‌‌های این چنین هست که حس ارزشمندی را در او تقویت می‌کند.

درست از همین نقطه، اهمیت قصه‌گویی آغاز می‌شود.

قصه؛ نخستین زبان انسان

قصه‌گویی از ابتدایی‌ترین ابزارهای ارتباطی بشر بوده است. حتی پیش از آنکه واژه‌ها و زبان شکل بگیرند، انسان‌ها با کشیدن نقش‌ها و تعریف داستان‌هایی درباره‌ی خطرات، شکار، تجربه‌ها و یا رویدادهای روزمره، پیامشان را انتقال می‌دادند و با هم ارتباط می‌گرفتند. بعدها نیز بسیاری از اشعار و نثر‌ها بیش از آن که نوشته شوند به خاطر سپرده می‌شدند و دهان به دهان از مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌ها به فرزندان و نوه‌ها انتقال می‌یافت.

کودکان نیز همین مسیر طبیعی را طی می‌کنند. از همان لحظه‌های ابتدایی حیات، با ریتم صداها، آهنگ کلمات و حسِ امنیتی که از شنیدن صدای والدین دریافت می‌کنند، با جهان اطراف ارتباط می‌گیرند و روابط اجتماعی را می‌آموزند.

وقت گذرانی با خانواده(Family time)

اولین و مهم‌ترین اجتماع کودک، خانواده‌ی اوست و تنها راه ارتباط گرفتن با کودکی که تازه متولد شده است و نمی‌تواند صحبت کند، قصه است. این روند حتی می‌تواند تا اواخر کودکی او ادامه پیدا کند چرا که قصه‌خوانی والدین برای کودکان و وقت گذراندن خانواده با هم جز خاطرات به یاد ماندنی کودک می‌شود و تا بزرگسالی این لحظات خوش را فراموش نخواهد کرد. همچنین با خواندن قصه و گفت‌و‌گو راجع به آن نه تنها سرگرم می‌شوید بلکه ارتباطی بسیار معنادار و عمیق‌تر از گذشته با هم می‌سازید.

چه چیزی بهتر از قصه برای خلاقیت و سرگرمی کودک؟

خلاقیت بخش جدانشدنی کودکی است؛ نیرویی که کنجکاوی، پرسشگری و میل به کشف را در کودک زنده نگه می‌دارد و او را به سمت شناخت بیشتر و ساختن دنیای جدید هدایت می‌کند. قصه‌ها منبعی بی‌پایان از شخصیت‌ها، موقعیت‌ها، احساسات و تصاویر ذهنی‌ هستند.

وقتی کودک قصه‌ای را می‌شنود:

در ذهنش پیوسته تصویرسازی می‌کند
روابط میان شخصیت‌ها را درک می‌کند
حل مسئله می‌کند
و دنیاهای تازه‌ای می‌سازد

این فرآیند دقیقا همان چیزی است که باعث رشد شناختی، زبانی، هیجانی، ذهنی، اجتماعی و عاطفی کودک می‌شود.

داستان جادوی تغییر است!

داستان برای کودک فقط سرگرمی نیست؛ یک شیوه‌ی یادگیری عمیق، طبیعی و لذت‌بخش است و می‌تواند روی تمامی ابعاد زندگی او اثر بگذارد. برای مثال با قصه می‌توانیم ترس کودک را از تاریکی کاهش دهیم و یا با گوش کردن به قصه به صورت هدفمندانه روی روابط بین فردی او اثر بگذاریم و بذر مهارت‌های ارتباطی را در دل او بکاریم.

با هر قصه، کودک یک قدم دیگر به سمت تفکر نقادانه، درک مطلب و خلاقیت بیشتر پیش می‌رود؛ خلاقیتی که وقتی کودک مجبور است خودش تصویر بسازد، عمیق‌تر و ماندگارتر شکل می‌گیرد چرا که شنیدن داستان، کودک را از مصرف‌کننده‌ی تصویر به خالق آن تبدیل می‌کند.

قصه‌ی صوتی یا تصویری؟

رایج‌ترین مدل قصه‌خوانی، انواع کتاب‌های داستان هستند اما تصاویر داستان‌ها باعث می‌شود تا حدی خلاقیت از کودکان گرفته شود و دیگر نیازی به خیال‌پردازی نداشته باشند. اما راه‌حل این موضوع چیست؟

قصه‌های صوتی مثل پادکست برای ما بزرگ‌ترها به گونه‌ای عمل می‌کنند که کودک با شنیدن توصیف‌های داخل قصه می‌تواند فضای قصه را در ذهن خود تصویرسازی کند و به صداها شخصیت دهد و آن‌ها را در ذهن خود به موجود سه بعدی تبدیل کند بدون آنکه مثل کارتون‌ آن‌ها را دیده باشد.

فضای مجازی مانعی برای رشد است؟

در دنیای جدید امروزی بیشترین وسیله‌ای که کودکان را بیش از پیش سرگرم می‌کند، گوشی یا تبلت است. درست است که ما نمی‌توانیم به اندازه‌ی قبل استفاده از فضای دیجیتال را محدود کنیم اما به راحتی می‌توان به سمت مسیر درست هدایتشان کنیم و این تهدید را به فرصتی برای آموزش تبدیل کرد. این گونه می‌توان باعث شد دنیای دیجیتال مدرن امروزی فضایی کارآمد برای رشد کودکان باشد و اثر مثبت و ماندگار روی مهارت‌های آن‌ها داشته باشد.

شنیدن قصه و حل چالش‌ها و بهبود مهارت‌ها

شنیدن قصه به صورت هدفمند یکی از راه‌هایی است که می‌توان چالش‌هایی مثل ترس از تاریکی،‌ ترس از دوست‌یابی،‌ ترس از نه گفتن، ترس از بیان احساسات، سوگ، مقایسه،‌ بد خوابی، گوشه‌گیری و از این دست چالش‌ها را تا میزان زیادی کاهش داد و یا حتی حل کرد.

حتی می‌توان مهارت‌هایی مثل حل مسئله، مدیریت هیجان، مقابله با استرس،‌ تفکر انتقادی، همدلی،‌ خودآگاهی و تصمیم‌گیری را بهبود داد.

اپلیکیشن طاووسانه

این اپ یکی از راه‌هایی هست که می‌توان با گوش دادن به قصه‌های داخل آن چالش‌های روزمره(شاخ غولو بشکن) را حل کرد و مهارت‌های اساسی ۱۰گانه‌ی سازمان ملل(شکوفاشو) را بهبود داد.

اما مهم‌تر از آن این اپ فضایی امن برای کودکان و شامل محتوایی متناسب با سن آن‌هاست که شما می‌توانید بدون نظارت آن را بدون نگرانی در دسترس کودک خود قرار دهید.

می‌توانید با وارد کردن این کد هدیه «tvsnh7bonus» در اپلیکیشن به مدت یک هفته به کل محتوای اپلیکیشن دسترسی داشته باشید و روابط ارزشمند عمیق‌تری رو با کودکتون بسازید.

خوشحال می‌شیم بعد از گوش کردن نظر ارزشمندتون رو پایین داستان‌ها برامون بنویسید و یا از کودکتون بخوایین که نظرش رو برامون شخصا ویس بذاره.

منتظرتونیم

گرداورنده:‌ هانا طباطبایی

خوشحال می‌شیم نظرت رو بدونیم.